Мектептің таңғы тыныштығын алғаш болып балалардың дауысы бұзады. Бірі асығып келеді, бірі анасының қолынан енді босап, сөмкесін құшақтай кіріп кетеді. Ал сынып ішінде оларды күтіп тұрған бір жан бар. Оның бар байлығы – алдындағы бала, бар қуанышы – сол баланың көзіндегі ұшқын. Кейде бір шәкірттің «апай, мен түсіндім!» деген бір ауыз сөзі тұтас бір күннің шаршауын ұмыттырады. Ұстаздықтың бақыты да, бәлкім, осындай қарапайым сәттердің ішінде жасырынып жатқан шығар…
Арыстың қасиетті топырағындағы үлкен алтын ұя мектептердің бірінде осындай сәттер күн сайын қайталанып жатады. Мұнда білім ғана берілмейді. Мұнда баланың алғаш рет өзіне сенуі, алғаш рет биік арманға қол созуы, алғаш рет «менің де қолымнан келеді» деп жүрегін жігерге толтыруы басталады.
Сол сәттердің үнсіз куәсі болып, талай баланың балалық шағына білімнің алғашқы ізін қалдырып келе жатқан ұстаздың бірі – Айгүл Алтынбекқызы Бейсембаева.
Оны сырттай көрген адам сабырлы, байыпты педагогті байқайды. Ал шәкірттерінің көзімен қарасаңыз, басқа бір бейнесі ашылады. Біреуге түсінбеген сабағын қайта түсіндіріп отырған, біреудің кішкентай жеңісіне үлкен қуанышпен қарайтын, тұйық баланы ортаға тартып, жасқаншақ жүрекке сенім сыйлайтын жанды көресіз.
Бізбен әңгімелескенде де оның сөзінен атақ пен марапаттан бұрын балаға деген ықылас сезілді.
– Бастауыштағы балаға берген әр сөзіңіз оның есінде қалуы мүмкін. Сондықтан мұғалімнің әр сөзіне абай болу керек. Балаға сенім білдірсеңіз, ол сол сенімді ақтауға тырысады, – дейді ұстаз.
Осы бір ауыз сөздің өзінде талай жылдың тәжірибесі тұрғандай.
Ұстаздықты әулеттен жалғаған жан үшін бұл мамандық жай ғана қызмет емес. Бұл – жүрекке берілген аманат. Өйткені бала тәрбиесі адамның уақытын ғана емес, бар болмысын талап етеді. Сабырды сұрайды. Мейірімді сұрайды. Кейде өзің шаршап тұрсаң да, алдыңдағы баланың көңілін түсірмеуді сұрайды.
Ал бастауыш сынып мұғалімі үшін бұл жауапкершілік тіпті бөлек.
Ол баланың білім әлеміне алғаш қадам басқан сәтінен бастап жанында болады. Әріптен сөзге, сөзден сөйлемге, қарапайым есептен күрделі ойға дейін жетелейді. Бала сүрінсе – сүйейді, қателессе – қайта бастауға мүмкіндік береді. Оның әр сабағы осындай үнсіз тәрбиемен астасып жатады.
Сондықтан бұл ұстаздың ең үлкен жетістігін тек марапат қағаздарынан іздеу жеткіліксіз. Оның еңбегінің шын нәтижесі – бүгін өзіне сенімді болып отырған шәкірттердің жүзінен көрінеді.
2025–2026 оқу жылында жетекшілігіндегі Асілхан Құралай мен Бейсен Қуаныш аудандық бастауыш сынып олимпиадасында жүлделі орындарға ие болды. Ал республикалық деңгейдегі «Ақ бота», «Кенгуру», «Мың бала», «Алаш оқулары», «Алтын сақа» сияқты білім додаларына қатысып, жүлделі нәтижелер көрсеткен шәкірттері ұстаз еңбегінің нақты жемісін танытты.
Бір қарағанда – бірнеше есім, бірнеше жүлде.
Ал мұғалім үшін олардың әрқайсысы – бөлек тарих.
Бір шәкірттің үйде отырып есеп шығарған кеші, бір оқушының қате жауаптан кейін қайта ізденуі, бір баланың алғашқы рет сахнаға шығып, өзіне сеніммен қарауы… Жүлденің ар жағында осындай көзге көрінбейтін еңбек бар.
Шынайы ұстаздың еңбегі де осындай: ол өз қолымен жасаған дүниесін емес, шәкіртінің қанат қаққанын көбірек ойлайды.
Сондықтан оның педагогикалық жолындағы ізденіс те тоқтаған емес. 2023–2024 оқу жылында халықаралық ғылыми семинарларға қатысып, Түркия мен Алматы қаласындағы конференцияларда тәжірибе алмасты. Жаңа технологияларды меңгеріп, оларды білім беру үдерісіне енгізуге ұмтылды. Бүгінде жасанды интеллектті сабақта тиімді пайдалану, пәндерді өзара сабақтастыру бағытында аудан, облыс көлемінде шеберлік сағаттарын өткізіп, әріптестерімен тәжірибе бөлісіп жүр.
Ал 2024–2025 оқу жылында облыстық білім басқармасының Құрмет грамотасымен марапатталуы – оның білім саласына сіңірген еңбегінің ресми бағасы. Бұған қоса республикалық «Шебер ұстаз» журналында ғылыми мақалаларының жариялануы – ізденісінің әдістемелік бағытта да нәтижелі екенін аңғартты.
Бірақ мұның бәрін тізіп отырып, оның өзінен «ең үлкен жетістігіңіз қайсы?» деп сұрасаңыз, бәлкім, ол тағы да шәкіртін айтар еді.
Өйткені ұстаздың жүрегіне ең жақын марапат – қабырғадағы грамота емес.
Ол – жылдар өткен соң есіктен кіріп келіп:
«Апай, сіз мені оқытқан едіңіз ғой…»
деген бұрынғы шәкірттің бір ауыз сөзі.
Сол кезде ұстаз өз еңбегінің ешқайсысы жерде қалмағанын сезінеді.
Педагогикалық әулеттің мәні де осында. Бір буыннан екінші буынға тек мамандық емес, адамға қызмет етудің мәдениеті, балаға деген құрмет, білімге деген адалдық өтеді. Ұстаздықтың оты бір үйден жағылып, талай шәкірттің жүрегіне жарық болып тарайды.
Монтайтас атындағы мектептің қабырғасында бүгін де бала дауысы бар. Сол дауыстардың арасында ертең елге қызмет ететін азаматтардың алғашқы армандары айтылып жатыр. Ал сол армандардың қасында үнсіз ғана жүрген ұстаздар бар.
Олар баланың қолына кітап ұстатады.
Қалам ұстатады.
Арман ұстатады.
Ең бастысы – өз-өзіне деген сенімді ұстатады.
Ұстаздықтың ұлылығы да осында.
Бір күні бұл балалар мектептен кетеді. Әрқайсысы өз жолына түседі. Бірі дәрігер, бірі инженер, бірі ұстаз, бірі кәсіпкер болуы мүмкін. Бірақ олардың балалық шағында білімнің есігін алғаш ашқан жанның бейнесі жүректің бір түкпірінде сақталып қалады.
Уақыт бәрін өзгертеді. Мектептің қабырғасы жаңарады, парталар ауысады, ұрпақ алмасады. Бірақ бала жүрегіне жағылған алғашқы шырақтың жарығы өшпейді.
Педагогикалық әулеттің ең үлкен мұрасы да – осы.
Ал Арыс өңіріндегі қасиетті алтын ұя мектептердің бірінде өз еңбегімен сол шырақты күн сайын жағып жүрген бұл ұстаздың жолы – бір адамның кәсіби ғұмыры ғана емес, ұрпаққа жалғасқан адалдықтың, білімге деген махаббаттың, балаға сенудің көркем шежіресі.
Ұстаздың аты кейде тақтаға жазылмайды.
Ол шәкіртінің жүрегіне жазылады.
Ал жүрекке жазылған есімнің өшетін күні жоқ.
Жансая НҰРҚОЖА,
Түркістан облысы