Ауыл мектебінің үздік мұғалімі туралы очерк
Ауыл мектебінің таңғы тынысы өзгеше. Қоңырауға асыққан бала үні, дәліздегі асығыс қадам, сыныптан естілген мұғалім дауысы – бәрі де үлкен бір өмірдің күн сайын қайта басталатынын аңғартады. Осындай қарапайым ғана көріністің ішінде ел ертеңін тәрбиелеп отырған қаншама тағдыр, қаншама маңдай тер бар. Ауыл мектебінің ұстазы болу – тек сабақ беру емес, баланың жүрегіне жол табу, оның бойындағы қабілетті дер кезінде байқап, өзіне сендіру.
Түркістан облысы, Арыс қаласындағы Жиделі жалпы білім беретін мектебінің тарих пәнінің мұғалімі Жүнісбекова Гүлшахар Нұрхасымқызы – осы жауапкершілікті жүрекпен қабылдаған жандардың бірі.
Оның ұстаздық жолы 2004 жылы Шымкент қаласындағы Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің тарих факультетін оқытушы-мұғалім мамандығы бойынша тәмамдаған кезден бастау алады. Арада көп уақыт өтпей, 2007 жылы Арыс қалалық білім бөліміне қарасты Жиделі жалпы білім беретін мектебіне тарих пәнінің мұғалімі болып қабылданды. Содан бері ауыл мектебіндегі талай баланың жүрегіне тарихтың тағылымын жеткізіп, талай шәкірттің үлкен арманына алғашқы баспалдақ болып келеді.
Тарих пәні – өткенді баяндап шығатын ғана ғылым емес. Оның әрбір парағында адам тағдыры, елдің өткені, халықтың арманы мен аманаты жатыр. Мұны шәкіртке сезіндіру үшін оқулықтағы деректі жаттатудан әлдеқайда терең еңбек керек. Ұстаздың ерекшелігі де осында.
Тілшімен тілдескенде байқалатыны – әңгімесінің өзегінде үнемі бала тұрады. «Балаға бір нәрсені үйретуден бұрын, оның қызығушылығын ояту керек» деген ұстанымы кәсіби ізденісінің бағытын айқындағандай. Сондықтан ол дәстүрлі сабақ пен заманауи әдістерді қатар алып жүруге тырысады. Цифрлық платформалар, интерактивті тапсырмалар, жобалық жұмыстар, критериалды бағалау – оның күнделікті тәжірибесінде оқушыны сабаққа тартатын тиімді құралдарға айналған.
Бірақ қандай технология қолданылса да, ұстаз үшін оның орнын адам мен бала арасындағы жылы қарым-қатынас баспайды. Себебі жақсы сабақтың артында ең алдымен мұғалімнің ықыласы тұрады. Шәкірттің қойған сұрағына асықпай жауап беру, білмегенін бірге іздеу, жетістігіне қуану, қателескен кезінде жігерін құм қылмай, қайта талпындыру – мұның бәрі сырт көзге ұсақ көрінгенімен, ұстаз еңбегінің ең үлкен өлшемдері.
Бүгінде педагог-сарапшы деңгейінде еңбек етіп жүрген маманның кәсіби ізденісі нәтижесіз емес. Оның еңбегі аудандық, қалалық, облыстық және республикалық деңгейдегі түрлі байқаулар мен білім додаларындағы нәтижелермен сабақтасып келеді. Әсіресе шәкірттерінің жетістігі – ұстаз еңбегінің ең шынайы бағасы.
2025–2026 оқу жылының басында өткен «Білім келешегі: адал азамат, кәсіби маман» педагог қызметкерлерінің қалалық тамыз кеңесінде үздік шығармашылық тәжірибесімен бөліскені үшін Білім бөлімінің мадақтамасымен марапатталуы – кәсіби ізденісінің еленгенін көрсеткен маңызды белестердің бірі.
Ал шәкірттері бағындырған биіктер бұдан да ерекше.
2025–2026 оқу жылында «Зерде» ғылыми жобалар байқауының қалалық кезеңінде шәкірті Сәрсенбек Айзере жүлделі ІІІ орынға ие болып, Білім бөлімінің дипломымен марапатталды. Сол оқу жылында жалпы білім беретін пәндер бойынша 5–6 сынып оқушыларына арналған пәндік олимпиаданың облыстық кезеңінде де аталған шәкірт ІІІ орын иеленді.
Бір қарағанда, бұл – дипломдағы бірнеше жол ғана. Ал ұстаз үшін оның ар жағында талай сағаттық дайындық, қайталау, іздену, шәкіртпен жеке жұмыс, күмән мен үміт, «қолымнан келеді» деген сенімді қалыптастыру тұр.
Шәкірттің жүлдесі ұстаздың еңбегін көрсетеді десек, сол жүлдеге апаратын жол оның күнделікті сабағынан басталады.
Тарих пәнінен қалалық, облыстық және республикалық деңгейдегі білім сайыстарында оқушыларының жүлделі орындарға ие болуы да – осындай жүйелі еңбектің нәтижесі. Әр жетістікке жеткен шәкірттің артында оның пәнге деген қызығушылығын оятқан, өзіне сендірген, ізденуге жетелеген ұстаз бейнесі тұр.
Ұстаздың өз кәсібіне деген көзқарасында да бір қарапайым шындық бар: жетістікке жеттім деп тоқтап қалуға болмайды. Білім саласы үнемі өзгеріп отырады. Кеше тиімді болған әдіс бүгін жаңаруды талап етуі мүмкін. Сондықтан ізденіс – таңдау емес, ұстаздықтың табиғи талабы.
Осыны түсінген жан кәсіби дамуды өмірінің бір бөлігіне айналдырады. Жаңа идеяларға қызығу, тәжірибемен бөлісу, заманауи тәсілдерді меңгеру, шәкірт нәтижесін талдау – мұның барлығы оның еңбек дағдысына айналған.
Ауыл мектебінің ұстазы болудың тағы бір үлкен жүгі бар. Мұнда мұғалім тек пән маманы емес, ауыл баласының арманын алысқа жетелейтін бағыт беруші. Кейде бір ауыз жылы сөздің өзі баланың өзіне деген сенімін өзгертуі мүмкін. Бір дұрыс қойылған сұрақ оның жаңа дүниені іздеуіне себеп болуы мүмкін. Ал бір ұстаздың сенімі шәкірттің болашақ мамандығына жол ашуы ықтимал.
Сондықтан ұстаздықты тек мамандық деп қабылдау аздық етеді. Ол – мінез. Ол – сабыр. Ол – балаға деген шынайы ықылас. Ол – өзің білетінді өзгеге үйретуден шаршамау.
Бүгінде әріптестері арасында абыройы қалыптасып, ата-ана мен оқушы сеніміне ие болып отырған тарих пәнінің мұғалімі үшін басты өлшем – марапаттың саны емес, шәкіртінің ертеңгі күні. Себебі ұстаз еңбегінің нәтижесі бір оқу жылымен немесе бір дипломмен өлшенбейді. Оның шынайы жемісі жылдар өткен соң көрінеді. Кеше партасында отырған бала ертең елге қызмет еткен азаматқа айналғанда, ұстаздың еңбегі де сол азаматтың өмірінен өз жалғасын табады.
Өмірге ынтасы жоғары, кәсібіне адал, ізденістен жалықпайтын осындай жандар ауыл мектебінің қадірін арттырады. Өз ісінің білгірі болу – көп сөйлеу емес, күн сайын еңбегіңмен дәлелдеу. Ал бұл ұстаздың жолына қарағанда, оның ең үлкен дәлелі – шәкірттерінің жетістігі, кәсіби ізденісі және білімге деген тұрақты талпынысы.
Тарих өткенді үйретеді. Ал оны бала жүрегіне жеткізетін ұстаз сол тарихтың тағылымын бүгінгі күнмен жалғайды. Бір кездері өзі университет қабырғасында алған білімін ауыл мектебіндегі шәкірттерге аманат етіп келеді. Жылдар өте келе сол білімнің жаңа буынға айналып, қайтадан ел игілігіне қызмет ететініне сенеді.
Мүмкін, ұстаздықтың ең үлкен мәні де осында шығар.
Ұстаз бір күнде із қалдырмайды. Ол жылдар бойы бала жүрегіне із салады. Бір шәкірттің ғылымға қызығуына, бірінің тарихты тануына, енді бірінің өз күшіне сенуіне себеп болады. Сол себепті ауыл мектебіндегі қарапайым ғана сабақтың өзі кейде үлкен болашақтың бастауына айналады.
Жиделі мектебіндегі бұл ұстаздың еңбек жолы да сондай сеніммен өріліп келеді. Жетістігі – еңбегінің көрінісі, шәкірті – жүрек еңбегінің айнасы. Ал алдағы асуларға деген талпынысы оның ұстаздық жолының әлі де талай жақсы жаңалыққа толы екенін аңғартады.
Өйткені шын ұстаз үшін білім беру – қызмет емес, адамға жол көрсету өнері. Ал сол жолда жағылған әрбір шырақ – елдің ертеңіне түскен жарық.
Айзере Құлжанова
Түркістан облысы