Арыс қаласының С. Ерубаев атындағы мектебінде талай жас маманға бағыт берген ұстаздың жүрек жолы
Арыс қаласының үлкен қасиетті алтын ұя мектебінің бірі – С. Ерубаев атындағы жалпы білім беретін мектеп. Бұл қара шаңырақтың дәлізінде қаншама баланың күлкісі, қаншама ұстаздың жүрек лүпілі, талай буынның арманы мен үміті тоғысып келеді. Мектептің қабырғасына сіңген әрбір еңбек жылын көзге көрінбейтін шежіре десек, сол шежіреде өз қолтаңбасы бар жандардың орны бөлек.
Бір қызығы, біз мектептен материал жинау барысында ұстаздар туралы мәлімет сұраған сәтте, жауапкершілікті алғашқылардың бірі болып сезініп, өзінің тәлімгері туралы жүрекжарды дүниесін жолдаған педагог ұйымдастырушы Тулеева Ұлбике болды. Оның жазғанынан бір нәрсе анық аңғарылды: кейбір ұстазды қызметі үшін емес, адамға қалдырған ізі үшін құрметтейді. Ал бұл әңгімеде сондай іздің салмағы сезіледі.
«Тәлімгер деген – жас маманға тек сабақ өткізуді үйрететін адам емес. Оның жанында жүріп, кәсіби жолдың қиындығын да, қызығын да түсінесің. Қателессең, түзетеді. Білмесең, көрсетеді. Қиын сәтте үнсіз қолдайды», – дейді жас маман.
Осы сөздердің ар жағында қырық жылдан астам уақытын білім саласына арнаған тәжірибелі маманның бейнесі тұр.
Кемербаева Халима Сейтбекқызы 1967 жылғы 14 қазанда Ленгір қаласының «Момынай» ауылында дүниеге келген. Еңбек жолын 1984 жылы аға вожатый болып бастап, 1989 жылдан бері С. Ерубаев атындағы білім ордасында математика пәнінің мұғалімі болып келеді. Кейін мектептің тәрбие жұмысына жауапты басшылық қызметті қатар атқарып, талай жыл бойы ұстаздық пен ұйымдастырушылықтың қос тізгінін тең ұстады.
Қырық бес жылға жуық еңбек жолы – жай ғана сан емес. Оның әр жылында бір шәкірттің тағдыры, бір жас маманның алғашқы қадамы, бір ата-ананың алғысы, бір әріптестің сенімі жатыр.
«Математикада есептің бір ғана жауабы болады. Ал бала тәрбиесінде әр жүректің өз жолы бар»
Тілші ретінде әңгіме барысында осы сөздің астарына үңілгім келді. Себебі математика пәнін оқыту мен тәрбие жұмысын қатар алып жүру – сырт көзге қарапайым көрінгенімен, үлкен сабыр мен ішкі жинақылықты талап ететін іс.
– Халима апай, сіз үшін тәлімгер болудың мәні неде?
– Жас маманға ақыл айту оңай. Бірақ оның қолынан жетектеп, қиындық туған кезде жанынан табылу – басқа нәрсе. Тәлімгерлік дегенді мен «мынаны былай істе» деп үйрету деп түсінбеймін. Әр жас мұғалімнің өз мінезі, өз ізденісі, өз жолы болады. Менің міндетім – сол жолды табуына көмектесу. Білгенімді бөлісемін, сабақтың әдісін көрсетемін, қажет кезде пікірімді айтамын. Бірақ ең бастысы – жас маманның өзіне деген сенімін жоғалтпауына жағдай жасау.
Бұл жауаптан ұстаздық ұстанымның қарапайым да салмақты сипаты байқалады. Ол үшін тәлімгерлік – атақ емес, аманат.
Математика – дәлдікті жақсы көретін пән. Бір таңбаның қателігі есептің бүкіл шешімін өзгертіп жіберуі мүмкін. Ұстаздың кәсіби болмысы да осындай дәлдікті қажет етеді. Алайда балаға келгенде құрғақ дәлдік жеткіліксіз. Мұнда мейірім, түсіністік, сабыр керек.
Осы екі қасиетті – талап пен мейірімді – қатар алып жүрген жанның ұстаздық болмысы да сондықтан өзгеше.
– Сізді әріптестеріңіз сабырлы, іскер, кез келген мәселені байыппен шешетін жан ретінде бағалайды. Бұл қасиет қайдан қалыптасты?
– Ұстаз болған соң сабыр үйренесің. Мектепте күн сайын түрлі жағдай болады. Баланың мәселесі бір бөлек, ата-ананың көңілі бір бөлек, жас маманның сұрағы бір бөлек. Бәріне бірдей ашумен қарасаң, мәселе шешілмейді. Сондықтан тыңдай білу керек. Кейде бір ауыз жылы сөздің өзі адамға үлкен демеу болады.
Осы бір ауыз сөздің өзі оның жылдар бойы тәрбие саласында жинаған тәжірибесін аңғартқандай.
Білім берген қол, тәрбие берген жүрек
Мектептегі тәрбие жұмысы – көзге көріне бермейтін, бірақ мектеп тынысының өзегіне айналған үлкен еңбек. Рухани-патриоттық бағыттағы шаралар, құқықтық тәрбие, оқушының әдеп нормаларын сақтау, мектептегі тәртіп пен мәдениет – мұның бәрі күн сайын назарды талап етеді.
Осы бағытта ұзақ жылдар қызмет атқарған тәжірибелі маман тәрбие жұмысына темірдей талаппен қарағанымен, оның негізінде адамға деген құрмет жатқанын әріптестері жақсы біледі.
Мыңдаған шәкірттің ортасында жүріп, әр баланың мінезін тану, біріне талап қою, біріне демеу болу, енді бірінің қабілетін байқап, қанаттандыру – үлкен жүректің жұмысы.
Ол үшін мектеп – тек сабақ өтетін ғимарат емес. Мектеп – баланың өмірге алғаш көзқарасын қалыптастыратын орта. Ал мұғалім сол ортаның үнін, мәдениетін, жылуын жасайды.
Математика сабағында оқушыны есептің жауабына жеткізсе, тәлімгерлік жолында жас маманды кәсіби сенімге жеткізуді мақсат еткен.
Оқушыларды түрлі пәндік олимпиадалар мен байқауларға дайындау ісінде де тәжірибесімен бөлісіп, жас ұстаздарға қолдау көрсетуі – оның еңбек жолындағы тағы бір маңызды қыры.
Жетістік дегенді кейде медальмен, дипломмен ғана өлшейтініміз бар. Ал ұстаз үшін ең үлкен марапат – шәкіртінің өзіне сенімді азамат болып қалыптасуы. Соған қарамастан, еңбектің елеп-ескерілгені де көңілге қуат.
Еңбегі үшін Арыс қалалық мәслихатының 2026 жылғы «Алғыс хатымен», Түркістан облысының білім басқармасының 2024 жылғы «Құрмет грамотасымен», «Кәсіподаққа еңбегі сіңген қызметкер» төсбелгісімен, «Білім берудегі менеджмент» сертификатымен, Арыс қаласы білім бөлімінің 2023 жылғы «Алғыс хатымен» және 2023 жылғы «Үздік тәрбие жұмысының жүйесі» марапатына ие болған.
Бұл марапаттардың әрқайсысының артында маңдай термен келген еңбек бар.
«Жас маманның бір жетістігі – тәлімгердің де жеңісі»
Әңгіме соңында жас маманға қатысты сұрақ қойдық.
– Өзіңізден тәлім алған жас ұстаздардың жетістігін көргенде қандай сезімде боласыз?
– Қуаныштымын. Себебі менің берген білімімнің жалғасын көремін. Жас мұғалім өзіне сеніп, шәкірттерін жетістікке жеткізсе, оның қуанышын мен де өз қуанышымдай қабылдаймын. Тәлімгерліктің нәтижесі – өзіңнің атыңның аталуы емес, сенен кейінгі адамның биіктеуі.
Осы жерде көп нәрсе айтылмай-ақ түсінікті болды.
Нағыз ұстаз өзінен кейін өзіне ұқсайтын емес, өз жолын табатын шәкірт қалдыруға тырысады.
Ал нағыз тәлімгер жас маманды өз көлеңкесінде ұстамайды. Керісінше, оның қанатын қатайтып, өз биігіне ұшуға мүмкіндік береді.
С. Ерубаев атындағы мектептің талай жылдық тарихында осындай үнсіз жасалған еңбектер аз емес. Сол еңбектің бір салмағы – осы ұстаздың ғұмырына тиесілі.
Кей адамдар мектептен кеткенде орны босап қалады. Ал кейбір жандардың орны адам кеткеннен кейін де сезіліп тұрады. Себебі олар кабинетте ғана жұмыс істеп қоймайды, адамдардың жадында өмір сүреді.
Ұстаздық жолын сонау 1984 жылдан бастаған бұл жан үшін мектептегі әр жыл – уақыттың өтуі емес, адам тәрбиесіне қосылған тағы бір үлес.
Халима Сейтбекқызы – математикадағы дәлдікті өмірдегі жауапкершілікпен, тәрбие жұмысындағы талапты адамдық мейіріммен ұштастыра білген өз ісінің білгірі. Оның болмысында даңғазаға ұмтылыс жоқ. Бірақ ұзақ жылдар бойы үнсіз атқарылған еңбектің өзінен үлкен бір дауыс естіледі.
Ол – жас маманға бағыт көрсеткен ақылшы, шәкіртке талап қоя білген ұстаз, әріптеске сүйеу болған сабырлы жан.
Мүмкін, ұстаздықтың ең биік өлшемі де осында шығар.
Өзің жаққан шамның жарығымен өзгелердің жолын жарық ету.
Ал қырық бес жылға жуық ғұмырын білім мен тәрбиеге арнаған ардақты ұстаздың өмір жолы – сол жарықтың өшпей, бір буыннан екінші буынға жалғасып келе жатқанын көрсететін өнегелі жол.
Тәлімгер ұстаздың еңбегі – бір адамның емес, бірнеше буынның кәсіби тағдырына түскен із. Ал жақсы із ешқашан өшпейді.
Арайлым Мақсатқызы,
Арыс қаласы