Арыс қаласындағы қасиетті қара шаңырақтың дәлізінде таңғы қарбалас басталғанда, көпшілік байқай бермейтін бір тыныш әлемнің өз тіршілігі бар. Ол – баланың ішкі мүмкіндігін іздейтін, бір ауыз сөзден үміттің сәулесін көре білетін әлем. Сол әлемнің төрінде ерекше білімді қажет ететін баланың жанарына үңіліп, оның айтылмаған сөзін түсінуге тырысатын маман бар.
Дефектолог кабинетіндегі тыныштық кейде тым терең сезіледі. Өйткені мұнда жай ғана сабақ өтпейді. Мұнда бала өзіне деген сенімді қайта табады. Бір қарағанда кішкентай ғана қадам болып көрінетін жетістік маман үшін үлкен жеңіс болуы мүмкін. Бір сөзді анық айту, тапсырманы өздігінен орындау, қатарластарымен еркін араласу – осылардың әрқайсысының артында төзім, уақыт, ізденіс және жүрек жылуы жатыр.
Осыны кәсібінің басты мәні деп қабылдаған жас маманның еңбек жолы да дәл осы сенімнен басталған.
– «Мен үшін бұл мамандықты таңдаудың мәні – балаға көмектесу ғана емес. Оның өз мүмкіндігіне өзі сенуіне жағдай жасау. Әр баланың бойында міндетті түрде бір жарық бар. Кейде сол жарықты көру үшін асықпай тыңдау керек, кейде ұзақ күту керек. Ең маңыздысы – баланың қолынан келмейді деп ерте шешім шығармау», – деген ойы әңгіме барысында маманның кәсібіне қаншалықты жүрекпен қарайтынын аңғартты.
Бұл сөздердің астарында жай ғана кәсіби ұстаным емес, күнделікті еңбекпен қалыптасқан үлкен жауапкершілік сезіледі.
2020 жылы Өскемен қаласындағы Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің «Дефектология» мамандығын тәмамдауы – кәсіби жолындағы алғашқы баспалдақ еді. Студент кезінен ерекше білімді қажет ететін балалармен жұмыс істеудің қыр-сырын үйреніп, бұл саланың өзгеше жауапкершілігін сезінді.
Ал ізденіс мұнымен тоқтаған жоқ.
2022 жылы Шымкент қаласындағы Ө. Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университетінде «Арнайы педагог» мамандығы бойынша магистр дәрежесін иеленді. Бұл – диплом үшін ғана алынған білім емес, таңдаған бағытын тереңірек тануға жасалған қадам болатын.
Білімін жетілдіруді мамандыққа деген адалдықтың бір бөлігі деп түсінетін кейіпкеріміз бүгінде теорияны тәжірибемен ұштастырып келеді. Әр баланың қабылдауы, ойлауы, сөйлеуі, қарым-қатынасы әртүрлі екенін ескеріп, жұмыс барысында жеке тәсілге сүйенеді.
Мұндай маманның еңбегін қағаздағы көрсеткішпен өлшеу де оңай емес. Өйткені оның ең үлкен нәтижесі – баланың көзіндегі өзгеріс.
Кеше ғана үндемей отырған бала бүгін тапсырмаға қызығушылық танытса, бұрын қиналып орындаған әрекетін өз бетімен жасап көрсе, сыныптағы ортасына бір қадам жақындай түссе – осының бәрі еңбектің жемісі.
«Мен баланың мүмкіндігін іздеймін»
Тілші ретінде әңгімелесу барысында бір нәрсе анық байқалды: ол өзі туралы ұзақ айтқаннан гөрі, баланың жетістігі туралы айтқанды жөн көреді.
– «Балаға “сенің қолыңнан келеді” деген сөзді айту оңай. Бірақ сол сөзге бала өзі сенуі үшін ұстаз алдымен оған шын сенуі керек. Сондықтан әр жұмыста баланың бүгінгі мүмкіндігін емес, ертеңгі мүмкіндігін көруге тырысамын», – дейді ол.
Бұл пікір – оның педагогикалық болмысының өзегі.
Инклюзивті білім беру саласында жұмыс істеу кәсіби шеберлікті ғана емес, сабырды, байқағыштықты, мейірімділікті талап етеді. Кейде бір нәтиже үшін бірнеше рет қайталау керек. Кейде балаға білімнен бұрын жылы сөз қажет. Кейде ұстаздың асықпай күте білуінің өзі үлкен әдіс.
Осындай сәттерде маманның кәсіби білімі мен адамдық қасиеті қатар сыналады.
С.Сейфуллин атындағы мектеп ұжымы үшін де мұндай мамандардың орны бөлек. Өйткені инклюзивті орта бір адамның ғана еңбегімен қалыптаспайды. Ол – ұстаз, ата-ана, маман және оқушы арасындағы өзара түсіністіктен құралатын үлкен орта.
Ал сол ортаның бір бөлшегіне айналған жас дефектолог өз кәсіби бағытын сенімді қалыптастырып келеді.
Еңбекпен келген биік белес
Кәсіби ізденісі мен педагогикалық тәжірибесі оның бүгінгі нәтижесіне жол ашты. Қазіргі таңда ол педагог-сарапшы санатына үміткер ретінде танылып отыр.
Бұл жетістікке сырттай қарағанда бір ғана кәсіби мәртебе сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ оның ар жағында жоғары білім, магистрлік ізденіс, күнделікті тәжірибе, үздіксіз даму және балаға деген адал көзқарас тұр.
Өз ісінің білгірі болу – мамандықты жақсы білумен шектелмейді. Нағыз шебер өз білімін баланың қажетіне жарата біледі. Осы тұрғыдан алғанда, бұл маманның кәсіби жолындағы басты құндылығы – жинаған білімін ерекше білімді қажет ететін балалардың мүмкіндігін ашуға бағыттауы.
Жас маманның өмірге деген ынтасы да осы тұстан көрінеді. Ол үшін әр күн – қайталанатын жұмыс емес, жаңа мүмкіндік. Бір баланың бойындағы бүгін байқалған кішкентай өзгерістен ертеңгі үлкен жетістіктің нышанын іздейді.
«Бұл мамандық мені өзгертті…»
Әңгіме арасында мамандықтың адамның өзіне қалай әсер еткені туралы сұрағанымызда, ол аз ғана үнсіздіктен кейін:
– «Бұл жұмыс маған асықпай тыңдауды, әр нәрсеге баланың көзімен қарауды үйретті. Кейде біз үлкендер бірден нәтиже күтеміз. Ал бала үшін бір қадамның өзі үлкен жол болуы мүмкін. Сондықтан мен әр кішкентай жетістікті бағалауды үйрендім», – деген еді.
Осы бір жауаптың өзі көп нәрсені аңғартты.
Шын мәнінде, ұстаздық адамды өзгертетін мамандық. Ал ерекше баламен жұмыс істейтін педагог үшін бұл өзгеріс тіпті терең. Себебі мұнда кәсіби міндет пен жүрек арасындағы шекара өте нәзік.
Бәлкім, сондықтан да оның жұмысында даңғаза сөзден гөрі үнсіз еңбек басым.
Бір баланың алға жылжуы – оның қуанышы. Бір ата-ананың ризашылықпен айтқан сөзі – еңбегінің бағасы. Ал шәкіртінің өзіне сеніп, өмірге бір қадам нық басуы – кәсіби жолының ең үлкен марапаты.
Жүрекпен таңдалған жол
Арыс қаласының білім саласы талай ұстаздың тағдырын тоғыстырған, талай ұрпақтың арманын қанаттандырған үлкен мектеп. Сол қасиетті білім кеңістігінде әр маманның өз орны бар. Бірі білімнің биігін көрсетсе, бірі тәрбиеге тірек болады. Ал кейбір ұстаз баланың үнсіз қалған мүмкіндігін іздейді.
Гүлнұр Ғалымжанқызы – сондай жандардың қатарынан.
Ол – өз жұмысын жай қызмет деп емес, адам тағдырына жауап беретін үлкен аманат деп түсінетін маман. Оның бойындағы еңбекқорлық пен ізденіс, сабыр мен мейірім бір арнаға тоғысып, кәсіби болмысын қалыптастырған.
Бүгінде педагог-сарапшы санатына үміткер болып отырғаны – осы жолдағы еңбегінің заңды нәтижесі. Бірақ оның алдағы асуы мұнымен өлшенбейтіні анық. Себебі білімге құштар, ізденуге ынталы, баланың болашағына шын алаңдайтын маманның алдында әлі талай мүмкіндік бар.
Ұстаздың шын жеңісі – өз есімін биікке шығару емес, өзі сенген баланың биіктен көрінуі.
Сондықтан бұл маманның кәсіби жолына қарап отырып, бір ой келеді: кейде үлкен өзгеріс дауыстап айтылған ұраннан емес, бір баланың жүрегіне ақырын ғана себілген сенімнен басталады.
Сол сенімнің дәнін күн сайын мейіріммен суарып жүрген жанның еңбегі де уақыт өте өз жемісін берері сөзсіз.
Адамға мамандық таңдау бір бөлек, ал сол мамандықтың жүрегіне айналу – бір бөлек. Бұл жолдың екіншісін таңдаған ұстаздың ең қымбат жетістігі – шәкіртінің өзіне: «Менің де қолымнан келеді» деп қарай бастауы.
Ал сол сөз айтылған сәтте ұстаз еңбегінің шамы жанды деп білеміз.
Айзере Құлжанова,
Арыс қаласы