Арыстың самал желі бірде шаң көтеріп, бірде маңдайды сипап өтеді. Бұл қалада талай баланың жүрегіне білімнің шырағын жаққан алтын ұялар бар. Сол мектептердің бірі – С.Қожанов атындағы жалпы білім беретін мектеп. Оның дәліздерінде бала күлкісі, сыныптарында ізденістің үні бар. Ал сол тіршіліктің бір шетінде қолына бор ұстап қана қоймай, цифрлы әлемнің мүмкіндігін де шәкіртінің алдына жайып салған жас ұстаз жүр.

Мектеп директоры А.Жумабековтің сайтқа материал ұсыну жөніндегі бастамасына алғашқылардың бірі болып үн қосып, өзі туралы мәліметті белсенді түрде жолдаған да осы азамат. Бұл – сырт көзге елеусіз көрінгенімен, оның еңбекке деген жауапкершілігін аңғартатын шағын деталь. Өйткені өз еңбегін көрсетуге асығудан бұрын, өз ісін көрсетуге мүмкіндік іздейтін адамдар болады. Ал мұндай қадамның ар жағында кәсібіне деген сенім жататыны анық.

Математика сабағы. Тақтада есеп. Баланың алдында – белгісіздік. Ал ұстаздың алдында сол белгісіздікті қызығушылыққа айналдыратын міндет тұр.

Осы тұста біз әңгімелескен кейіпкердің ұстанымы анық сезіледі: бүгінгі оқушыға кешегі әдіспен ғана жол табу жеткіліксіз.

Тойбеков Ельдос Кеңесханұлы, 1998 жылғы 14 ақпанда Түркістан облысы, Арыс қаласында дүниеге келген. М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетін тәмамдап, математика пәні оқытушысы мамандығын алған. Бүгінде С.Қожанов атындағы жалпы білім беретін мектепте математика пәнінен сабақ беріп, өзінің жас маманға тән жігерін тәжірибемен ұштастырып келеді.

«Математика – тек формула емес…»

– Ельдос Кеңесханұлы, математика көп оқушы үшін күрделі пән болып көрінеді. Сіз балаға осы пәнді қалай жақындатасыз?

– Математиканы тек формула мен есептен тұратын пән ретінде қабылдамау керек деп ойлаймын. Оның ішінде ойлау, салыстыру, шешім қабылдау бар. Сондықтан оқушы есептің жауабын ғана таппай, оған апаратын жолды түсінсе деймін. Қазіргі бала технологиямен етене аралас өсіп келеді. Олай болса, сабақ та оның танымына жақын құралдармен толыққанды болғаны дұрыс.

Бұл сөздердің астарында ұстаздықтың қарапайым ғана, бірақ салмағы ауыр шындығы жатыр. Баланы өзіңе бейімдеу емес, оның әлеміне еніп барып білім беру.

Сабақ үстінде цифрлық платформаларды пайдалану, интерактивті тапсырмалар ұсыну, математикалық сайыстар мен интеллектуалдық жобаларды цифрлық форматта ұйымдастыру – осы ізденістің бір көрінісі. Мұндай тәсілдер оқушыны дайын жауапты қабылдаушы емес, өз бетінше ойланатын ізденуші болуға жетелейді.

Ұстаздың әңгімесінен бір нәрсе анық байқалады: ол технологияны сән үшін қолданбайды. Құралдың өзі емес, оның балаға берер пайдасы маңызды.

«Ұстаздың ізденісі бір сыныппен шектелмеуі керек»

Әңгіме барысында назар аудартқан тағы бір дүние – «Ұстаз көмек» платформасы.

Бұл бастама бір адамның жеке кәсіби ізденісінен туып, әріптестерге арналған цифрлық материалдар, әдістемелік көмек және заманауи сабақ өткізуге қажетті ресурстарды ұсынуға бағытталған. Бір қарағанда, бұл – жай ғана платформа. Ал тереңірек үңілсеңіз, оның ар жағында «өзім білгенді өзгеге де пайдалы етсем» деген азаматтық ниет бар.

– «Ұстаз көмек» платформасын ашуға не түрткі болды?

– Мұғалімнің уақыты өте қымбат. Кейде бір сабаққа қажетті материалды іздеуге, дайындауға көп уақыт кетеді. Өзім жинақтаған, ізденіс барысында тапқан пайдалы дүниелерді басқа әріптестер де пайдаланса деген ой болды. Ұстаз бір-біріне көмектескен сайын білім беру сапасы да жоғарылайды деп ойлаймын.

Осы бір ауыз сөздің өзінен оның кәсіби ұстанымы көрінеді. Ұстаздықты тек өз сыныбыңның шеңберінде қалатын мамандық деп емес, ортақ жауапкершілік деп түсіну – үлкен қасиет.

Цифрлық дәуірде білімнің шекарасы сынып қабырғасымен шектелмейді. Бір мұғалімнің жасаған материалы екінші мұғалімнің сабағына сәуле түсіруі мүмкін. Бір жақсы идея жүздеген оқушының қызығушылығын оятуы ықтимал.

Сондықтан «Ұстаз көмек» – атауы қарапайым болғанымен, ниеті кең бастама.

Білім бәйгесінде шәкіртпен бірге

Мұғалім еңбегінің ең әділ бағасы – шәкіртінің жетістігі.

Бұл азамат та шәкірттерін аудандық, облыстық білім бәйгелеріне қатыстырып, олардың жүлделі нәтижелерге жетуіне ықпал етіп келеді. Түрлі математикалық сайыстар мен интеллектуалдық жобаларды цифрлық форматта ұйымдастыруы оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың шығармашылық және аналитикалық қабілеттерін дамытуға жол ашады.

Ұстаз үшін оқушының жүлдеге ие болуы – бір күндік қуаныш. Ал сол жүлдеге дейінгі дайындық – үлкен еңбек.

Кейде мұғалімнің еңбегі сахнадағы марапаттан емес, сабақ үстінде үндемей отырған баланың кенеттен қол көтеріп, «Ағай, мен түсіндім!» деген бір ауыз сөзінен көрінеді. Мүмкін, ұстаз үшін ең үлкен жеңіс те осы шығар.

Өйткені балаға білім беру – ақпарат беру емес, оның өз күшіне сенуіне жағдай жасау.

«Жаңашылдық – міндет емес, қажеттілік»

– Қазіргі жас ұстазға ең керегі не деп ойлайсыз?

– Үнемі іздену керек. Білім бір орында тұрмайды. Оқушы да өзгеріп жатыр. Сондықтан мұғалім де өзімен бірге кәсібін дамытып отыруы қажет. Мен үшін цифрлық технология – мұғалімді алмастыратын нәрсе емес, ұстаздың мүмкіндігін кеңейтетін құрал.

Осы жауаптан оның педагогикалық көзқарасының өзегі аңғарылады.

Технологияны адамнан жоғары қоймайды. Керісінше, оны ұстаздың қолындағы мүмкіндік деп қабылдайды. Бұл – маңызды айырмашылық.

Өйткені жақсы платформа баланың жүрегіне жол таба алмайды. Оны жасайтын – ұстаз. Цифрлық тапсырма баланың көңілін өздігінен сезбейді. Оны сезетін – мұғалім. Ал экрандағы мүмкіндікті тірі білімге айналдыратын – адам еңбегі.

Сондықтан бұл жас маманның цифрлық технологияға қызығушылығы – техниканың соңынан еру емес, заман талабын ұстаздық мақсатқа бағындыру.

Арыс мектебінің ертеңіне қосылған бір еңбек

Әріптестері арасында жауапкершілігі жоғары, ізденімпаз, шығармашыл әрі жаңашыл маман ретінде қалыптасып келе жатқан оның бойынан жастық жігер мен кәсіби жауапкершіліктің үйлесімін көруге болады.

Ол қоғамдық іс-шараларға да белсенді араласып, білім беру саласындағы түрлі бастамаларға атсалысып келеді. Бірақ оның болмысындағы ең бағалы қасиет – дабырадан гөрі іске жақындық.

Жас маманның жолы енді ғана ұзарып келеді. Алдында әлі талай сабақ, талай шәкірт, талай ізденіс бар. Бүгінгі цифрлық платформалар ертең жаңа жобаларға ұласуы мүмкін. Бүгінгі математикалық сайыстар ертең үлкен білім бәйгелеріне бастау болуы ықтимал.

Ең бастысы – оның ұстаздық жолға деген ынтасы бар.

Ал ынта бар жерде ізденіс бар.

Ізденіс бар жерде өсу бар.

Өсу бар жерде шәкірттің болашағына әсер ететін еңбек бар.

Түйін

Ұстаз деген ұғым кейде бір ауыз сөзге сыймайтын үлкен әлем сияқты.

Ол – тақта алдында тұрған адам ғана емес. Ол – баланың қателесуден қорықпауына мүмкіндік беретін, білмегенін үйренуге жетелейтін, өзіне сенімсіз жанның бойына кішкентай ғана үміт шырағын жағатын тұлға.

Арыс қаласының қасиетті алтын ұяларының бірінде осындай ізденіс иесі еңбек етіп келеді. Оның қолындағы бор – қарапайым құрал. Ал ойындағы идея – одан әлдеқайда үлкен. Бір жағында математикадағы дәлдік болса, екінші жағында бала жүрегіне жол табатын ұстаздық мейірім бар.

Цифрлық әлем күн сайын өзгеріп жатыр. Платформалар жаңарады, бағдарламалар алмасады, технологияның түрі көбейеді. Бірақ ұстаздың шәкіртке деген ықыласы өзгермеуі керек. Өйткені техниканың тілі – код болса, ұстаздың тілі – жүрек.

С.Қожанов атындағы мектепте білім беріп жүрген Тойбеков Ельдос Кеңесханұлы үшін бүгінгі еңбек – ертеңгі үлкен жолдың алғашқы белестері. Оның «Ұстаз көмек» арқылы әріптесіне ұсынған қолдауы да, шәкіртіне берген білімі де бір ғана мақсатқа келіп тоғысады: білімді бала, ойлы ұрпақ, жаңарған мектеп.

Бәлкім, ұстаз еңбегінің ең үлкен марапаты – төсбелгі де, диплом да емес шығар.

Ең үлкен марапат – жылдар өткенде шәкіртінің:
«Менің ұстазым маған тек есеп шығаруды емес, өмірде дұрыс жол табуды үйретті», – деп еске алуы.

Сонда ғана тақтадағы бір есептің, экрандағы бір тапсырманың, мұғалімнің бір ауыз сөзінің артында тұтас бір тағдырға әсер еткен еңбек жатқанын түсінесің.

Арыстың алтын ұясында сол еңбектің жаңа бір парағы жазылып келеді.

Айзере Құлжанова,

Түркістан облысы