Арыс жақта таң ерте атады. Қала үстін бозамық сәуле көмкеріп, мектеп ауласындағы тіршілік біртіндеп ояна бастағанда, кей кабинеттердің шамы әлдеқашан жанып тұрады. Біреу тақтаға жаңа сабақтың жоспарын түсіреді, біреу дәптер ақтарады. Ал бір кабинетте кітаптың парағы сыбдырлап, оқушының жауабы мен ұстаздың сабырлы үні араласып жатады. Өйткені мұнда сабақтың аяқталуы – ізденістің аяқталуы емес.

Арыс қаласындағы қасиетті алтын ұялардың бірі – №32 Ә.Жангелдин атындағы жалпы білім беретін мектептің тынысын сырттай бақыласаңыз, оның қабырғасында талай буынның балалық шағы, талай ұстаздың маңдай тері қалғанын сезесіз. Дүйсенбаева Айгүл Ертайқызы – Арыс қаласының ұстаздар қауымындағы өз ісінің білгірі, шәкірт жүрегіне жол таба білген тәжірибелі педагог. Осы мектептің табалдырығын сонау 1995 жылы аттап, содан бері білім ордасымен тағдырын тамырластырып келе жатқан ұстаздың еңбек жолы да дәл осы мектептің тарихымен бірге өріліп келеді.

Ұзақ жылдар бойы бір шаңырақта еңбек ету – жай ғана еңбек өтілі емес. Ол – мектептің әр дәлізін жатқа білу, әр сыныптың үнін жүрекпен тану, талай шәкірттің алғашқы қадамын көріп, кейінгі жеңісіне куә болу. Мұндай жылдар адамның кәсібін ғана емес, болмысын да қалыптастырады.

– Ұстаздықта ең маңыздысы – оқушының бойындағы мүмкіндікті уақытында байқау. Кейде бала өз қабілетін өзі де толық сезінбейді. Ал мұғалім соны көріп, қолынан ұстап, дұрыс бағыт бере білуі керек, – деген еді ұстазбен тілдескенімізде.

Осы бір қарапайым ғана сөздің астарында оның бүкіл кәсіби ұстанымы жатқандай.

«Олимпиадаға дайындық – баланы жеңіске емес, ойлауға дайындау»

1974 жылдың 12 наурызында дүниеге келген ұстаздың мамандық таңдауы да кездейсоқ емес. 1991–1995 жылдары Шымкент қаласындағы Яссауи атындағы Қазақ-Түрік университетінде білім алып, орыс тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы мамандығын меңгерген. Содан бері тіл мен әдебиеттің терең иірімдерін шәкірт санасына сіңіріп келеді.

Бүгінде жоғары санатты орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, педагог-зерттеуші. Аудандық, қалалық, облыстық және мектепішілік шығармашылық топтардың жұмысына араласып, кәсіби ізденісін үзген емес. Оқулық авторы ретінде де білім беру ісіне өз үлесін қосып келеді.

Бірақ оның ұстаздық болмысын бір ғана қызмет атауымен өлшеу мүмкін емес.

Бұл кісінің есімі аталғанда, алдымен дарынды оқушы, олимпиада, ізденіс, жеңіс деген ұғымдар қатар ойға келеді. Себебі жылдар бойы жинақталған тәжірибе шәкірттің қабілетін танып, оны жүйелі түрде дамытуға жұмсалып келеді.

– Олимпиадаға дайындық кезінде оқушыға дайын жауапты беруге болмайды. Оған жауапқа апаратын жолды көрсету керек. Өз бетімен іздеген бала ғана алған білімін ұзақ сақтайды, – дейді ол.

Бұл – құр сөз емес. Оның шәкірттері түрлі пәндік олимпиадаларда, республикалық және облыстық байқауларда жоғары нәтижелер көрсетіп, мектеп абыройын талай мәрте асқақтатты. Әрбір жеңістің ар жағында көзге көріне бермейтін ұзақ дайындық, қайта-қайта орындалған тапсырма, талданған қате, түзетілген жауап, түнге ұласқан ізденіс жатыр.

Олимпиада жетекшісі үшін шәкірттің бір байқауда жүлде алуы – жұмыстың соңғы нүктесі емес. Керісінше, келесі белестің бастауы. Өйткені білімі мықты балаға да сенім керек. Ал сенімді қалыптастыру – кез келген пәнді үйретуден әлдеқайда күрделі жұмыс.

Осы тұста оның ұстаздық шеберлігінің бір қыры анық көрінеді: ол баланы жарысқа емес, өмірге дайындайды. Олимпиададағы сұрақ арқылы ойлауға, жауап арқылы дәлелдеуге, жеңіс арқылы еңбекке, жеңіліс арқылы қайта тұруға үйретеді.

Сондықтан шәкіртінің алған әрбір жүлдесі – ұстаз үшін медальдан да биік мағынаға ие. Өйткені ол сол марапаттың артында баланың өзіне деген сенімі артқанын көреді.

«Мен үшін ең үлкен марапат – шәкірттің өз жолын табуы»

Ұстазбен әңгімелескен сайын бір нәрсе анық аңғарылды: ол өз еңбегін дабырамен айтатындардың қатарынан емес. Керісінше, жасаған жұмысын міндеті санайды. Ал шәкіртінің жетістігін өз жетістігінен бұрын қояды.

Мүмкін, сондықтан да осы жылдар ішінде оның еңбегі елеусіз қалған жоқ.

2018 жылы Қазақстан Республикасының білім саласына қосқан еңбегі үшін «Ерен еңбегі үшін» төсбелгісімен марапатталды. 2019 жылы Қазақстан педагогтар қауымдастығының «Үздік педагог» төсбелгісіне ие болды. Бұған қоса, көп жылғы еңбегін айғақтайтын көптеген грамоталармен марапатталды.

Ал 2026 жылы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің «Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісін иеленуі – ұзақ жылғы адал еңбектің биік бағасы.

Бірақ марапаттардың қатарын тізіп отырып, осы ұстаздың болмысын толық таныдым деу қиын.

Өйткені төсбелгі – кеудеге тағылады. Ал ұстаздықтың ең үлкен марапаты жүректе сақталады.

Ол – шәкірттің жылдар өткен соң ұстазын іздеп келуі.

Ол – бір кездері олимпиадаға дайындаған баланың кейін өз биігін табуы.

Ол – мектеп дәлізінде кездескен бұрынғы оқушының: «Ұстаз, сіздің айтқаныңыз әлі есімде» деуі.

Осындай сәттерде ғана ұстаздық еңбектің салмағы сезіледі.

Айгүл Ертайқызының кәсіби жолына көз салсақ, бір ерекшелік анық байқалады: ол өз ісіне адал. Ұстаздықты жұмыс уақытымен өлшемейді. Шәкірттің сұрағы жауапсыз қалмауы үшін, қабілеті бар баланың талпынысы өшпеуі үшін, білімге қызығушылығы оянған оқушының жолы үзілмеуі үшін ізденіп келеді.

Мектептің үлкен шараларында белсенділігімен көрініп, білім ордасының тынысына бейжай қарамайтыны да осы жауапкершіліктің бір белгісі. Сайтқа жарияланатын материалдар арасында өз мәліметін алғашқылардың бірі болып ұсынып, мектеп өміріне деген белсенді азаматтық ұстанымын танытуы да оның «менің жұмысым – менің жауапкершілігім» деген қағидасын аңғартқандай.

Ұстаздан қалған із

Адамның өмірін кейде жылдар емес, қалдырған ізі өлшейді.

Бір ұстаз мектепте отыз жылдан астам уақыт еңбек етуі мүмкін. Бірақ сол жылдардың мәні қанша балаға жол көрсеткенімен өлшенеді. Қанша шәкірттің жүрегіне білімге деген құштарлық ұялатқаны маңызды. Қанша баланың «менің қолымнан келеді» деген сенімін оятқаны маңызды.

Арыс қаласының білім кеңістігінде өзіндік орны қалыптасқан осы тәжірибелі маманның еңбегі де дәл осындай өлшеммен бағалануға лайық.

Оның бойынан ұстазға тән сабырды ғана емес, ізденуші ғалымға тән талғампаздықты, тәлімгерге тән мейірімділікті, олимпиада жетекшісіне тән талапшылдықты көруге болады. Бір қарағанда байсалды қалпының ар жағында үлкен еңбекқорлық пен биік жауапкершілік жатыр.

Ол шәкіртке білім беріп қана қоймайды. Білімнің қадірін сезіндіреді.

Ол оқушыны жеңіске жеткізіп қана қоймайды. Жеңіске апаратын еңбектің бағасын ұқтырады.

Ол олимпиадаға дайындап қана қоймайды. Баланың өзіне деген сенімін тәрбиелейді.

Міне, ұстаздықтың шынайы салмағы осында.

Бүгін №32 Ә.Жангелдин атындағы мектепте талай жылдық еңбек жолы бар бұл маманның есімі білім мен ізденіс, шәкірт пен жеңіс ұғымдарымен сабақтасып тұр. Өйткені мектеп деген – қабырғасы кірпіштен қаланған ғимарат қана емес. Ол – адам тағдырлары тоғысатын үлкен әлем. Ал сол әлемнің жарығын жағатын жандардың бірі – осындай ұстаздар.

Ұстазбен қоштасар сәтте оның сөзінен үлкен мінберге лайық ұран емес, қарапайым ғана адамдық шындық сезілді:

«Шәкірттің жетістігіне қуану – менің жұмысымның ең үлкен бақыты», – деді ол.

Осы бір ауыз сөздің өзі көп нәрсені айтып тұрғандай.

Шын ұстаздың еңбегі кейде күн сайын көзге көріне бермейді. Ол үнсіз жасалады. Дәптер бетінде қалады, оқушының жадында қалады, біреудің өмір жолына айналады. Жылдар өте келе сол үнсіз еңбектің өзі мектеп тарихының алтын жолына түседі.

Ал Арыстың алтын ұя мектебінде үш онжылдыққа жуық уақыттан бері шәкірт жүрегіне білімнің дәнін сеуіп келе жатқан бұл ұстаздың еңбегі – сол алтын жолдың өшпес бір ізі.

Үздік олимпиада жетекшісі атануы – бір күннің емес, сан жылдық маңдай тердің жемісі. Бұл атақ оның кеудесіндегі марапаттың ғана емес, шәкірттерінің жүрегіндегі алғыстың да айғағы.

Кейбір жеңістер сахнада жарияланады.
Кейбір жеңістер медальмен өлшенеді.
Ал ұстаздың ең ұлы жеңісі – шәкіртінің ертеңіне айналады.

Сол ертеңге бүгіннен жарық түсіріп жүрген ұстаздың еңбегі де сондықтан бағалы. Өйткені ол білімнің ғана емес, адамға деген сенімнің шамын жағып келеді.

Арайлым Мақсатқзы,

Арыс қаласы