Шиелінің қасиетті қара шаңырағында білім мен мейірімді қатар тербеткен жан туралы сыр
Шығармашылықты жаны сүйетін адамның жүріс-тұрысынан да бір өзгеше жылылық сезіледі. Ол жасаған ісін міндет үшін емес, жүрек қалауымен атқарады. Баланың көзіндегі ұшқынды көрсе, соған қуанады. Бір шәкіртінің «апай, бүгін мен түсіндім» деген бір ауыз сөзі кейде бірнеше марапаттан да биік тұрады. Өйткені ұстаз еңбегінің шын бағасы қағаздағы атақта емес, баланың жүрегінде қалған ізде.
Шиелінің үлкен қасиетті алтын ұя мектебі – талай буынның білім нәрімен сусындап, өмірге қанат қаққан киелі мекені. Сол қара шаңырақтың табалдырығын бала күнінде аттап, кейін сол мектепке ұстаз болып қайта оралу – кез келген адамға бұйыра бермейтін тағдыр сыйы.
Осы мектептің түлегі болып, бүгінде отыз екі жылдық еңбек жолын бала оқыту мен тәрбиесіне арнап келе жатқан бастауыш сынып мұғалімі Өтеева Гүлназия Жақсылыққызы үшін ұстаздық – қызмет атауы емес, өмірінің өзегіне айналған жол.
1969 жылдың 1 наурызында Шиелі топырағында дүниеге келген ол 1976 жылы №219 Ы.Алтынсарин атындағы орта мектептің есігін алғаш ашты. 1986 жылы өзі білім алған қара шаңырақты тәмамдады. Арада жылдар өтіп, мектепке қайта келгенде, алдынан енді оқушы емес, ұстаздық жауапкершілік күтіп тұрды.
Мен онымен сөйлескенде, ең алдымен жетістіктерін сұрауға асықпадым. Өйткені кей адамдардың болмысын марапаттарынан бұрын, сөз саптауынан тануға болады.
– Ұстаз үшін ең маңыздысы не? – дедім.
Ол сәл ойланып:
– «Балаға білім беру ғана жеткіліксіз. Оның жүрегіне жол табу керек. Әр баланың қабылдауы әртүрлі. Біріне айтқан сөзің екіншісіне әсер етпеуі мүмкін. Сондықтан мұғалім үнемі ізденісте болуы тиіс», – деді.
Осы бір ауыз жауаптың өзінен-ақ оның мамандыққа деген көзқарасы аңғарылды.
Ұстаздықтың тамыры – ізденісте
Отыз екі жылдық еңбек жолы – күнтізбедегі жылдардың ғана тізбегі емес. Бұл – таңертең мектеп есігін ашудан басталып, кешке соңғы дәптерді тексерумен аяқталатын сансыз күндердің, талай баланың қуанышы мен толғанысының, ата-анамен болған әңгімелердің, сабаққа дайындықтың, ізденістің, жаңарудың тарихы.
Бастауыш сынып мұғалімі болу – баланың алғашқы білім баспалдағына шам жағумен тең. Осы жауапкершілікті терең сезінетін тәжірибелі маман әр сабағын жай ғана өткізіп қоймай, оны баланың есінде қалатындай етіп құруға тырысады.
Оның сабағында ұқыптылық пен тазалық, тәртіп пен шығармашылық қатар жүреді. Қазіргі заманғы педагогикалық технологияларды орынды пайдаланып, оқушыны дайын ақпаратты жаттаушы емес, ойлайтын, ізденетін, өз пікірін айта алатын тұлға ретінде қалыптастыруға мән береді.
Әңгіме арасында:
– «Баланың есінде қалатын сабақ қандай болуы керек?» – деп тағы сұрадым.
– «Бала сабақтан шыққанда бір нәрсені жүрегімен сезініп шығуы керек. Бүгін не үйрендім? Нені білдім? Неге қызықтым? Егер осы сұрақтардың біріне жауап бере алса, сабақтың мақсаты орындалды деп ойлаймын», – деді.
Оның осы сөзі ұстаздық ұстанымының қысқа ғана түйіні секілді.
Кәсіби ізденістен қол үзбей, білімін жетілдіруге де тұрақты көңіл бөліп келеді. 2020 жылы 19 ақпан – 6 наурыз аралығында 72 сағаттық «Жаңартылған білім беру мазмұны аясында оқыту сапасын көтерудегі заманауи педагогикалық әдістері мен ойлау дизайны білім берудегі әлемдік тренд» курсын тәмамдады.
«Өзін-өзі тану» пәнін оқытудың ғылыми-әдіснамалық негіздері бойынша 72 сағаттық білім жетілдіру курсынан өтті. 2022 жылы «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығында «Бастауыш мектеп пәндерінің күрделі тақырыптарын меңгеру» тақырыбында 80 сағаттық курсты, сондай-ақ Назарбаев Зияткерлік мектептері ДББҰ Педагогикалық шеберлік орталығында «Бастауыш мектептегі сабақ басымдықтары және жетілдіру стратегиялары» бағдарламасы бойынша 120 сағаттық курсты меңгерді.
Ізденіс мұнымен тоқтаған жоқ. «Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартын жүзеге асырудағы жаңа тәсілдері. Мақсаттан күтілетін нәтижеге жету» бағдарламасы бойынша 2026 жылғы 30 наурыз – 10 сәуір аралығында 80 сағаттық курсты аяқтады. Сонымен бірге Педагогикалық шеберлік орталығының «Бастауыш мектепте инклюзивті білім беру тәжірибесі» атты 80 сағаттық бағдарламасынан өтті.
Бұл сертификаттардың әрқайсысын қабырғаға ілетін құжат деп емес, кәсіби жолындағы жаңа баспалдақ деп қабылдайтын жанның еңбегінде ізденіс бар.
Еңбектің үнсіз сөйлейтін марапаты
Кейде марапат адамның еңбегін көрсетеді, кейде адамның еңбегі марапаттың салмағын арттырады.
Бұл жолда алған марапаттары аз емес.
2022–2023 оқу жылында өз мектебінде бастауыш сынып мұғалімдері арасында ұйымдастырылған «Үздік жаратылыстану пәнінің мұғалімі – 2022» байқауында үздік нәтиже көрсетіп, ІІ орынға ие болды.
2023 жылы «Поэзия, менімен егіз бе едің?» атты поэзия кешіне белсене қатысқаны үшін мектеп директорының Алғыс хатын алды. Сол оқу жылында 8 наурыз мерекесіне орай мектеп директорының мадақтамасымен марапатталды. Тәуелсіздік күніне арналған мерекелік шараларға қосқан үлесі үшін кәсіподақ комитетінің төрайымы К.Есқараеваның мадақтамасына ие болды.
2022 жылы «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы АҚ филиалы Қызылорда облысы бойынша кәсіби даму институтының директоры Б.Елеусіновтың Құрмет грамотасымен марапатталды.
2020 жылы «Jarqyn joly» республикалық ғылыми-ақпараттық, танымдық-тәрбиелік порталы ұйымдастырған «Педагогика – менің таңдауым» байқауында білім беру саласындағы еңбегі жоғары бағаланып, І орын дипломына ие болды.
2019 жылдың 25 мамырында Алматы қаласында Kaz FUCA вице-президенті Ғ.Бейсенбаевтің Алғыс хатын алды. 2022 жылы Қазақстан оқу-ағарту министрі Ғ.Бейсенбаевтің Ұстаздар мерекесіне арналған құттықтауына ие болды. Сол жылы Шиелі ауданының әкімі Н.Ахатовтың да Алғыс хаты табысталды.
2023 жылы білім беру саласындағы шығармашылық еңбегімен қатар, «Алтын белгі» иегерін дайындаудағы қажырлы еңбегі үшін облыстық кәсіподақ комитетінің төрағасы Г.Есқалиеваның «Біркөлік» шипажайына жолдамасына ие болды.
Сол жылдың маусым айында 1 маусым – Балаларды қорғау күніне орай «Amanat» партиясы Шиелі аудандық филиалының төрағасы Б.Сыздықтың Алғыс хатын алды.
2023 жылы «Балбұлақ» республикалық балалар мен жасөспірімдер сайты ұйымдастырған «Бояулар құпиясы» байқауына оқушыларын қатыстырып, олардың шығармашылық қабілетін дамытуға қосқан үлесі үшін редактор Р.Т.Қабылбаеваның дипломымен марапатталды.
Ал 2024 жылы «Эрудит» интеллектуалды білім порталы ұйымдастырған республикалық шығармашылық «Мұқағали Мақатаев – Ана! Сен бақыттысың!» байқауына шәкірттерін белсенді қатыстырып, білім сапасын арттыруға қосқан үлесі үшін Халықаралық ғылым мен білімді қолдау орталығы директоры Н.А.Жолтаеваның дипломына ие болды.
2025 жылғы 3 қазандағы №133 бұйрық негізінде «Өскелең ұрпаққа сапалы білім беруде үлесі үшін» еңбек кітапшасына Алғыс жарияланды.
Ал 2026 жылдың 25 мамыры оның ұзақ жылдар бойғы еңбегіне тағы бір биік баға әкелді. Білім беру саласының дамуына қосқан елеулі үлесі, болашақ ұрпаққа сапалы білім мен өнегелі тәрбие берудегі еңбегі және қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысқаны үшін аудандық білім бөлімінің Құрмет грамотасымен марапатталды. Сол күні Шиелі ауданының әкімі А.Жандарбековтың Алғыс хатын да алды.
Мұның бәрін тізіп шығудың өзі бір адамның еңбек жолын аңғартқандай.
Бірақ ұстаздың ең үлкен марапаты – мұнымен шектелмейді.
Шәкірт жетістігі – ұстаз жүрегінің ең жарық нүктесі
Оның ұстаздық жолындағы ең қымбат дүниелердің бірі – шәкірттерінің жетістігі.
2020 жылы республикалық «Жарқын» энциклопедиясы ұйымдастырған «Жас зерттеуші» ғылыми жоба байқауында шәкірттері Өсербай Нұрасыл, Қалдыбек Аяулым, Әбдіғали Айару, Жеңісова Іңкәр жүлделі нәтижелер көрсетіп, І дәрежелі дипломдармен марапатталды.
2023 жылы «Бояулар құпиясы» байқауында шәкірті Асылхан Жұлдызайдың жұмысы үздік деп танылып, ІІ дәрежелі дипломға ие болды. Жас өнерпаздың жанындағы жетекшісінің еңбегі де арнайы атап өтілді.
Ал 2024 жылы халықаралық деңгейдегі жетістікке жол ашылды. «Халықаралық педагогика Академиясы» ұйымдастырған жаратылыстану пәні бойынша Х Халықаралық олимпиаданың ІІІ кезеңінде 4-сынып оқушылары Мұратбек Айым, Балатаев Нұрислам және Раушанбек Еркеназ І дәрежелі дипломдарға ие болды.
Үш шәкірттің қатарынан биік нәтиже көрсетуі – кездейсоқ жетістік емес. Оның артында мұғалімнің күн сайынғы дайындығы, балаға сенімі, ізденісі және шәкірт бойындағы қабілетті дер кезінде тани білуі жатыр.
– Шәкірттеріңіздің жетістігіне қарағанда өз марапатыңыздан гөрі олардың қуанышы маңыздырақ сияқты…
Бұл жолы ол күлімсіреді.
– «Әрине. Балаңның қуанышын көру – ерекше сезім. Мұғалім өзі үшін емес, солар үшін жұмыс істейді ғой. Сен берген біліміңнің нәтижесін көргенде, шаршағаныңды ұмытып кетесің», – деді.
Осы жауаптан кейін ұзақ әңгімеге қажеттілік қалмағандай еді.
Өйткені ұстаздың жүрегіндегі ең үлкен марапаттың қайда екенін сол бір қарапайым сөздің өзі айтып тұрды.
Адамды биіктететін – атақ емес, артында қалған із
Ұстаздықтың сырт көзге көрінбейтін жүгі ауыр. Оның бір бөлігі күнделікте, бір бөлігі дәптерде, енді бір бөлігі баланың жүрегінде қалады. Бастауыш сынып мұғалімі үшін бұл жауапкершілік тіпті бөлек. Өйткені бала мектепке алғаш келгенде, оның қолынан ұстап, әріптің алғашқы сызығын үйрететін де, білімге деген алғашқы қызығушылығын оятатын да – осындай жандар.
Оның бойындағы ұқыптылық пен тазалықты да кәсіби болмысының бір бөлшегі деуге болады. Жұмыс үстелінің жинақылығы, сабаққа әзірлігі, әрбір іс-шараға тиянақты дайындалуы – сыртқы тәртіп қана емес, ішкі жауапкершіліктің көрінісі.
Ұйымдастырушылық қабілеті де осыдан байқалады. Әр шараны мазмұнды өткізіп, оқушының есінде қалатындай әсер қалдыруға ұмтылады. Қарапайым көрінетін бір іс-шараның өзінен балаға ой, тәрбие, таным сыйлауға тырысады.
Оның еңбек жолына көз салғанда, бір нәрсе анық аңғарылады: бұл – бір күнде қалыптасқан маманның жолы емес. Бұл – жылдар бойы өзін жетілдіріп, заманмен бірге өзгеріп, сонымен бірге ұстаздықтың адамгершілік өзегін жоғалтпаған кәсіби тұлғаның жолы.
Сөз соңында…
Шиелінің самал желі талай мектептің терезесінен сығалап, талай ұстаздың үнін естіген шығар. Бірақ әр ұстаздың бала жүрегінде қалдырар ізі бөлек.
Бірі білім береді.
Бірі тәрбие береді.
Ал енді бірі екеуін жүрек жылуымен астастырып, баланың өмір жолына көрінбейтін шам жағып кетеді.
Осындай ұстаздардың еңбегі даңғазаға ұқсамайды. Ол баяу жауған жаңбыр секілді: бір қарағанда байқалмайды, бірақ уақыт өте келе оның нәрі жердің тамырына сіңіп, көктем болып қайта оралады.
Гүлназия Жақсылыққызы – сол үнсіз еңбектің иесі.
Ол өзі білім алған алтын ұяға қайта оралып, сол мектептің қабырғасында талай бүлдіршіннің жүрегіне білімнің алғашқы дәнін септі. Бір кездері өзі оқушы болып отырған сыныптардан енді шәкірттерінің үні естіледі. Бір кезде өзіне ұстаз болған жандардың ізін жалғап, бүгін өзі кейінгі буынға жол көрсетіп отыр.
Мұндайда ұстаз ғұмырының ең әдемі тұсы – өзінің есімін емес, шәкіртінің есімін алға шығаруында шығар.
Өйткені шын ұстаздың ғұмыры тақтадағы жазу секілді емес – өшіп қалмайды. Ол шәкіртінің мінезіне, таңдауына, арманына сіңіп, жылдар өте адамның өзімен бірге өмір сүре береді.
Шиелінің қасиетті қара шаңырағында отыз екі жыл бойы маздаған осы еңбек оты да сондай.
Ол – бір адамның кәсіби жолы ғана емес.
Ол – бала жүрегіне жағылған шамның, білімге басталған сапардың, ұстаздыққа адал берілген ғұмырдың шежіресі.
Жансая НҰРҚОЖА,
Шиелі ауданы