Мектептің есігі таңертең ең бірінші ашылған сәттің өзінде өзгеше бір тыныс болады. Дәлізді үнсіздік емес, үміт кезіп жүреді. Терезеден түскен күн сәулесі парталардың үстіне алтын жіптей төгіліп, тақтаның қара бетіне ақ бордың ізін күтеді. Сол сәтте дәлізбен асықпай басып келе жатқан жанды көрсеңіз, оның бойынан қызметке келген адамның емес, өз үйіне кірген адамның табиғи қалпын аңғарасыз. Қолында дәптер болғанымен, жүрегінде – бала тағдыры.Ол шиелілік ұстаз -Гүлшат Оразмаханова.
Осындай ұстаздар уақытты сағатпен емес, шәкірттерінің есейгенімен өлшейді.
Шиелі даласы талай тағдырдың куәсі болды. Сол топырақта тамыр жайған қасиетті білім шаңырақтарының бірінде талай буынның санасына сәуле жаққан, ұстаздықтың салмағын сөзбен емес, ісімен дәлелдеп келе жатқан жанмен тілдескендей күй кешесің. Әңгімесі өзеннің ағысындай асықпайды. Әр сөзінің арасында үнсіз өткен жылдардың салмағы жатыр.
– Балаға білім беру қиын емес. Оның өзіне деген сенімін жоғалтып алмау – ұстаздың ең үлкен міндеті, – деді ол жай ғана.
Осы бір қарапайым сөйлемнің өзінде отыз жеті жылдың тәжірибесі, мыңдаған баланың тағдыры, сансыз сабақтың табы жатыр.
Оразмаханова Гүлшат Пернебекқызы ұстаздықты мамандық ретінде емес, тағдырдың аманаты ретінде қабылдаған адам. Оның өмір жолына сырттай қараған жан марапаттарды, дипломдарды, жеңістерді көреді. Ал жақыннан таныған адам сол жетістіктердің тасасында қанша ұйқысыз түн, қанша алаң көңіл, қанша үнсіз еңбек жатқанын байқайды.
Кейбір адамдар сөйлегенде әсер қалдырады. Кейбір адамдар үндемей жүріп-ақ айналасына ықпал етеді. Осы жан екінші топқа жатады. Ұжым ішінде артық сөз айтпайды. Бірақ жауапкершілік керек жерде әрқашан алдыңғы қатардан табылады. Мектеп өміріндегі қандай игі бастама болмасын, алғашқылардың бірі болып иық тосады. Өйткені ол үшін ортақ іс – ортақ абырой. Сабақ басталғанда апайдың дауыс ырғағы өзгереді. Жай ғана мұғалімнің дауысы емес, баланың ойын оятатын, жүрегіне жол табатын үнге айналады. Бір оқушының көзіндегі мұңды байқап, екіншісінің қабілетін үнсіз танып үлгеретін нәзік түйсік әр адамға бұйыра бермейді. Сондықтан шәкірттері бұл жанның сабағында қорықпай ойлайды, қателесуден ұялмайды, сұрақ қоюдан қысылмайды. Өйткені нағыз ұстаз бағаны емес, баланы бірінші орынға қояды.
Жеңіс деген кейде сахнадағы марапат емес. Кейде кеше ғана өз ойын айта алмаған баланың бүгін еркін сөйлегені. Кейде өзіне сенбеген оқушының сенім табуы. Осындай кішкентай жеңістер үлкен белестерге ұласып келеді. Халықаралық «Русский медвежонок» байқауында алты шәкіртінің ІІ және ІІІ дәрежелі диплом алуы – кездейсоқ жетістік емес. tio.kz республикалық дәстүрлі интернет олимпиадасында Шұғыла Жүсіп, Жібек Мейірбекова, Думан Хамитұлы, Серікханқызы Диана мен Амира Тастаеваның І дәрежелі диплом иеленуі – табанды еңбектің жемісі. Ал 2023 жылы eacademy.kz ұйымдастырған республикалық пәндік олимпиадада Сейдахмет Нұрлығайынның ІІІ дәрежелі диплом алуы – ұстаз сенімінің шәкірт жүрегінде қалай тамыр жайғанының дәлелі.
Бұл жеңістердің сыртында ешкім байқамайтын ұзақ кештер бар. Сабақтан кейінгі қосымша дайындық бар. Баланың қолынан келетініне ұстаздың өзінен бұрын сенуі бар. Кейде бір ауыз жылы сөздің үлкен марапаттан қымбат болатынын дәлелдейтін сәттер бар.
Өзінің де еңбегі елеусіз қалған емес. Халықаралық «Өрлеу» журналының «Үздік педагог» медалі, аудандық білім бөлімінің Құрмет грамотасы, «Amanat» партиясы Шиелі аудандық филиалының Алғыс хаты – бәрі де маңдай тердің өтеуі. Алайда ол марапаттарын қабырғаға іліп қойып мақтанатын адам емес. Керісінше, тәжірибесін өзгемен бөліскенде ғана өзін бақытты сезінеді. Соның бір айғағы – «Секреты орфографии» факультативтік бағдарламасының «Өрлеу» ұлттық орталығы тарапынан мақұлданып, облыс мектептеріне ұсынылуы. Бұл – бір адамның еңбегі жүздеген ұстаздың тәжірибесіне айналған сәт. Ақпараттық технологияларды білім беру үдерісіне енгізу жөніндегі республикалық семинарда бөліскен іс-тәжірибесі де осы ізденімпаз болмыстың жалғасы. Өйткені ол кешегі жетістікке сүйеніп қалмайды. Әр оқу жылы басталған сайын өзін қайтадан жас мамандай ізденуге міндеттейді.
Әңгімеміздің соңында терезеден мектеп ауласына көз салды.
– Ұстаздың ең үлкен бақыты – өзінің емес, шәкіртінің жетістігін көрген күні, – деді.
Бұл сөзді айтқанда оның жүзінен марапат алған адамның қуанышы емес, баласының алғашқы қадамын көрген ананың мейірімі байқалды. Расында, ол – төрт қыздың аяулы анасы, жеті немеренің ардақты әжесі. Бірақ аналық мейірім шаңырағымен ғана шектеліп қалмаған. Сол жылылық мектептің әр бұрышына тарағандай. Сондықтан шәкірттері оны тек сабақ беретін мұғалім ретінде емес, өмірге демейтін жан ретінде қабылдайды. Кейде адам туралы көп сөз айтудың қажеті болмайды. Оның соңынан ерген шәкірттері сөйлейді. Қол жеткізген биіктері сөйлейді. Адам болып қалыптасқан тәрбиелі ұрпағы сөйлейді. Жер бетінде көктем гүлмен келсе, мектепке көктем ұстазбен келеді. Өйткені білімнің иісі бордан емес, жүректен шығады. Ал жүрегін бүтіндей ұрпаққа арнаған адамдар уақыттың шаңына көміліп қалмайды. Олар өз есімін мәрмәр тасқа қашамайды. Олар оны мыңдаған шәкірттің жүрегіне жазады.
Сол жазу өшпейді.
Өйткені жүрекке жазылған есімнің сиясын уақыт та, жылдар да өшіре алмайды.
Жансая НҰРҚОЖА,
Қызылорда облысы