Ауыл мектебінің айнымас шамшырағы
Ауыл мектебінің өзіне ғана тән бір тынысы бар. Таңертеңгі қоңырауға асыққан бала үні, дәліздегі мұғалімдердің сабырлы әңгімесі, сынып есігін ашқан сәттегі білімге толы көңіл… Осындай қарапайым көріністердің арасында үлкен тағдырлар қалыптасады. Бір қарағанда күн сайын қайталанатын қалыпты тіршілік секілді. Ал шын мәнінде, сол мектептің әр күніне бір адамның еңбегі, бір ұстаздың жүрек жылуы, бір шәкірттің үміті араласып жатады.
Түркістан облысы, Арыс қаласындағы Жиделі жалпы білім беретін мектебіне бас сұққанда, ұстаздықты мамандық емес, өмірінің мағынасына айналдырған жандардың бірімен тілдесудің сәті түсті. Әңгіме барысында оның сөзінен даңғазалы ұраннан гөрі қарапайым еңбекке деген сенім, жетістікке деген тоқмейілсімеген көзқарас аңғарылды. «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген халық сөзі бұл кісі үшін қабырғаға жазылған нақыл емес, күнделікті тіршіліктің өзегіне айналған қағида іспетті.
2017 жылдан бері осы мектепте еңбек етіп келе жатқан Күздек Айгерім Нұрмағамбетқызы ұстаздық жолын қарапайым мұғалімдіктен бастады. Бірақ оның қарапайым бастауы үлкен ізденіске ұласты. Уақыт өте келе әр сабағына жауапкершілікпен қарайтын, шәкіртінің қабілетін байқауға тырысатын, жаңа әдіс іздеуден жалықпайтын педагог ретінде қалыптасты.
Тілші ретінде әңгіме барысында байқағаным — бұл жанның ұстаздығы тек тақта мен оқулықтың айналасында шектелмейді. Ол үшін сабақ дегеніміз — баланың дүниені тануына ашылған кішкентай терезе. Бір оқушының қойған сұрағы, бір баланың алғаш рет өз ойын еркін жеткізуі, бір шәкірттің өзіне деген сенімінің оянуы — мұның бәрі ұстаз еңбегінің көзге көрінбейтін нәтижелері.
Өз ісінің білгірі болу да осындайдан басталатын шығар. Білімін үнемі толықтырып, заманауи әдістерді тиімді қолдану, сабақты бірсарынды өткізбеуге ұмтылу, шәкірттің шығармашылық қабілетін дамытуға мүмкіндік беру — оның кәсіби ұстанымының бір бөлігі. Ұстаздық жолды таңдаған жанның өмірге ынтасы жоғары болуы да содан. Себебі өзі ізденбеген адам шәкіртін ізденуге шақыра алмайды.
Бұл еңбектің нәтижесі түрлі байқаулардан да көрініс тапқан. «Үздік жас маман – 2019», «Жаңашыл ұстаз – 2020», «Сырласайық, жеңеше – 2023», «Үздік сынып жетекші – 2025», 2025 жылғы «ҚМЖ байқауы», «Кітапхан» жобасының үздік қатысушысы байқауларында жүлделі орындарға ие болуы — ұстаздың әр жыл сайын жаңа белеске ұмтылып келе жатқанын аңғартады.
Ал «Үздік педагог – 2026» жетістігі оның кәсіби еңбегінің тағы бір биік белесі болды. Мұндай марапаттың артында бір күндік дайындық емес, жылдар бойғы маңдай тер, ізденіс, сабаққа деген адалдық және шәкірт алдындағы жауапкершілік жатқаны анық.
Ұстаздың жетістігін тек өзінің алған марапаттарымен өлшеу аздық етеді. Шын педагогтың ең үлкен марапаты — шәкіртінің жетістігі.
Осы тұрғыдан алғанда, 2023 жылы республикалық «Мың бала» олимпиадасына оқушы дайындап, үздік нәтиже көрсетуі ерекше атап өтуге лайық. Өйткені олимпиадаға оқушы дайындау — білім берумен ғана шектелмейтін ұзақ еңбек. Мұнда ұстаздың талап қоя білуі де, қолдау көрсетуі де, шәкірттің бойындағы қабілетті уақытында танып, оны дұрыс бағыттай алуы да маңызды. Бір баланың жетістігінің ар жағында кейде ұстазының талай кешкі ізденісі, қайта-қайта түсіндірген сабағы, жігерлендірген бір ауыз сөзі тұрады.
Ол — мектеп қабырғасындағы кәсіби міндетін ғана атқарып қоятын мамандардың қатарынан емес. Қоғамдық жұмыстарға белсенді араласып, ұйымдастырушылық қабілетін де танытып келеді. Өнерге жақындығы, жан-жақтылығы, адамдармен тіл табыса білуі оның табиғатындағы ашықтық пен өмірге деген қызығушылықты аңғартады.
Әңгіме арасында жетістіктер жайлы сөз қозғалғанда да, назарды өзіне бұруға тырысқан пафос байқалмайды. Керісінше, ұстаздың сөзінен «әлі де үйренерім көп» деген ішкі ұстаным сезіледі. Бәлкім, нағыз кәсібиліктің белгісі де осында шығар. Өз ісін жақсы білетін адам жетістігіне тоқмейілсіп қалмайды. Кеше қол жеткізген нәтижесін бүгінгі ізденісіне баспалдақ етеді.
Ауыл мектебінде еңбек етудің де өз жауапкершілігі бар. Мұнда ұстаз тек пән үйретіп қоймайды. Ол — баланың күнделікті өміріне жақын тұлға, ата-анамен арадағы алтын көпір, сыныптағы ахуалды қалыптастыратын бағыт беруші. Сондықтан ауыл ұстазының әрбір еңбегі елдің ертеңіне жасалған үнсіз инвестиция іспетті.
Сыр бойының қасиетті топырағында өсіп, туған жердің рухани құндылықтарымен сусындаған Айгерімнің бүгінгі кәсіби жолына көз салғанда, бір нәрсе анық байқалады: жетістіктердің әрқайсысы кездейсоқ келген олжа емес. Оның ар жағында еңбек бар. Ізденіс бар. Өзіне де, шәкіртіне де талап қоя білетін мінез бар. Ең бастысы — ұстаздыққа деген жүрек қалауы бар.
Журналист ретінде кейде адамның кәсібін оның атақтары мен марапаттарынан емес, әңгімелесу мәнерінен аңғаруға болады. Бұл кездесуде де сондай әсер қалды. Сөзінде асыра мақтану жоқ, бірақ өз ісіне деген сенім бар. Қарапайымдылық бар, бірақ кәсіби талапшылдық одан кем емес. Шәкірт жайлы сөз қозғалғанда жүзінен ерекше жылылық сезіледі. Демек, ұстаз үшін ең маңызды дүние — марапаттың өзі емес, сол марапатқа жеткізген еңбек жолы.
Ұстаз деген сөздің салмағы да осында.
Біреуге сабақ түсіндіру оңай көрінуі мүмкін. Бірақ баланың жүрегіне жол табу, оның бойындағы қабілетті байқап, өзіне сендіру, білімге қызықтыру, жақсы адам болуға бағыттау — үлкен өнер. Ал сол өнерді күн сайын қайталап, жыл сайын жетілдіріп отыру — ұстаздыққа адалдық.
Бүгінде Жиделі мектебінде өз қолтаңбасын қалыптастырып келе жатқан бұл ұстаздың жолы — ауыл мектебіндегі табанды еңбектің жарқын көрінісі. «Үздік жас маманнан» «Үздік педагог» белесіне дейінгі аралық оның кәсіби қалыптасуының өзіндік шежіресіндей.
Ауыл мектебінің шамы кейде алыстан байқалмайды. Бірақ сол шамның жарығымен талай баланың арманы айқындалады. Талай шәкірт өз жолын табады. Талай жүрек білімге жақындайды.
Сондықтан ұстаз еңбегін бағалау — бір адамның жетістігін атап өту ғана емес, ауыл мектебінің маңызын, қарапайым еңбекпен үлкен нәтиже жасайтын жандардың қадірін тану.
Ал жүрегі білім деп соққан, өмірге ынтасы жоғары, ізденістен жалықпайтын мұғалімнің алар асуы мұнымен тоқтамасы анық. Өйткені нағыз ұстаздың ең биік жетістігі — алған атағы емес, шәкіртінің жүрегінде қалдырған ізі.
Жиделі мектебіндегі осындай еңбекқор ұстаздың бүгінгі жолы — ертеңгі биіктердің бастауы. Ал оның әрбір жаңа жетістігі ауыл мектебінің қарапайым қабырғасынан үлкен армандардың қанат қағатынын тағы бір мәрте дәлелдейді.
Жансая НҰРҚОЖА
Түркістан облысы